W ramach studiów fizjoterapii o przeponie mówiło się mało, rzekłbym, że prawie wcale. Studiowałem dobre 10 lat temu także zapewne dużo się zmieniło jednak nadal wydaje mi się, że tej strukturze poświęca się zbyt mało czasu. Zadając pytanie wielu osteopatom  jeśli mieliby wybrać jedną jedyną strukturę z jaką mogą pracować podczas danej sesji to co by wybrali – wielu odpowiadało, że to właśnie przepona oddechowa. Nie dziwi mnie ten fakt, gdyż jeśli prześledzimy połączenia anatomiczne przepony z innymi strukturami czy to bezpośrednie czy pośrednie okazuje się, że ma wpływ praktycznie na całą strukturę naszego ciała. Stąd bez wątpienia można nazwać ją centrum dowodzenia.

Przepona oddziela jamę brzuszną od jamy klatki piersiowej stąd jedna z jej funkcji czyli bycie swoistego rodzaju zaporą przed rozprzestrzenianiu się infekcji między obiema jamami ciała. Wyróżnia się w niej środek ścięgnisty i część mięśniową.  Część mięśniową dzieli się na 3 główne części: lędźwiową, żebrową i mostkową. Część lędźwiowa przyczepia się do kręgów lędźwiowych łukami lędźwiowo-żebrowymi (stąd bezpośredni wpływ na odcinek lędźwiowy kręgosłupa o czym będę pisać później) oraz dwoma odnogami. Odnogi te ograniczają rozwór aortowy gdzie przechodzi aorta zstępująca, splotem współczulnym oraz naczyniami limfatycznymi (przewód piersiowy). Ten rejon opiszemy także w późniejszym czasie z pozostałymi rozworami przepony. Odnogi przepony wykazują ciągłość z więzadłem podłużnym przednim, które może transmitować napięcia wzdłuż swojego przebiegu.

Część żebrowa rozpoczyna się na wewnętrznej powierzchni sześciu dolnych żeber, łącząc się z początkowymi przyczepami mięśnia poprzecznego brzucha. Wzmocniona jest odpowiednio przez powięź wewnątrzpiersiową od strony jamy klatki piersiowej, a od strony jamy brzusznej otrzewną ścienną. Część mostkowa przyczepia się na wewnętrznej powierzchni wyrostka mieczykowatego mostka i na powierzchni tylnej blaszki pochewki.

To tylko ogólny zarys anatomii przepony gdyż można spokojnie zajrzeć do „Bochenka” i przestudiować ją dokładnie. Ja jednak chciałbym skupić się na opisaniu jakie relacje anatomiczne mogę powodować dysfunkcje i schorzenia w obrębie naszego ciała.

Zacznijmy zatem od unerwienia przepony czyli od nerwu przeponowego. W przenośni mówiąc jeśli żarówka ma działać poprawnie to styki które ją zasilają też muszą działać. Wymiana żarówki bez naprawy zwarcia na stykach będzie powodowała ciągłe przepalanie się żarówki. Zatem praca z przeponą gdy nerw przeponowy nie działa poprawnie też może nie mieć porządanych skutków.

Większość z jego włókien pochodzi z C4, a część także z C3 i C5. Unerwia on ruchowo nie tylko przeponę, ale także czuciowo opłucną ścienną, osierdzie, oraz otrzewną przepony i wątroby. Stąd przy okazji mogą pojawić się inne dolegliwości ze strony struktur, które są przez nią unerwiane. Tak wysokie unerwienie przepony wynika z jej rozwoju embrionalnego gdyż w okolicach 4 tygodnia życia jedna z poprzecznych błon w obrębie szyi jest zaczątkiem przyszłej przepony, która następnie przemieszcza się w kierunku dystalnym. Stąd nerw przeponowy jest najdłuższym nerwem splotu szyjnego.

Śledząc przebieg nerwu należy zwrócić uwagę, że biegnie on początkowo na mięśniu pochyłym przednim, a przykryty jest od przodu mięśniem mostkowo-obojczykowo-sutkowatym i łopatkowo-gnykowym stąd ważne dla nas będzie napięcie tych mięśni. W przypadku ograniczonej ruchomości przepony jako mięśnia wdechowego funkcję wdechową przejmują mięsnie pomocnicze w tym mięsnie pochyłe i MOS.  Zbyt duże zaangażowanie tego mięśnia może powodować zaburzenie pracy nerwu przeponowego a co za tym idzie przepony. Powstaje błędne koło.

Dalej nerw przeponowy wchodzi przez górny otwór klatki piersiowej przebiegając w śródpiersiu. Prawy nerw dochodzi zwykle bardziej bocznie od otworu żyły głównej dolnej lewy w okolicy koniuszka serca.

Należy też pamiętać o unaczynieniu przepony. Mięsień będzie prawidłowo funkcjonował jeśli dostarczona będzie do niego odpowiednia ilość świeżej, utlenowanej krwi niosącej ze sobą wszystko co najlepsze  😊 Przeponę unaczyniają tętnice osierdziowo-przeponowe i mięśniowo-przeponowe, które są gałęziami tętnicy piersiowej wewnętrznej. To właśnie ta tętnica będzie dla nas bardzo istotna gdyż początek tętnicy piersiowej wewnętrznej leży w pobliżu brzegu przyśrodkowego m. pochyłego przedniego stąd kolejny raz istotne jest jego napięcie. W obrębie śródpiersia  tętnica ta przylega do powięzi wewnątrzpiersiowej i opłucnej ściennej czyli strukturami z którymi ciągłość wykazuje przepona. Znów może powstać błędne koło gdzie napięcie przepony będzie powodowało nieprawidłowe ukrwienie jej samej. Na tętnice osierdziowo-przeponową i mięśniowo-przeponową nie mam bezpośredniego wpływu chociaż w przypadku tej drugiej, która zaczyna się w obrębie 6 przestrzeni międzyżebrowej to właśnie ta strefa może nas także interesować.

W tej części to na tyle o podstawach w budowie przepony i istotnych elementach, na które warto zwrócić uwagę diagnozując swojego pacjenta. W kolejnych częściach będę pisał o dolegliwościach ze strony przepony wynikające z relacji anatomicznych (kostno-mięśniowo-powięziowych i wisceralnych)

Zapraszamy na Cz.2

Rafał Uryzaj

Jeśli chcesz nauczyć się efektywnie pracować z przeponą, mięśniami pochyłymi czy MOS oraz wielu innych – zapisz się na kurs masażu tkanek głębokich