Górny oraz dolny zespół skrzyżowania należą do grupy dolegliwości wchodzących w skład zaburzeń układu mięśniowo-powięziowego. Stanowią one uogólnione zaburzenie postawy, które  powstaje na skutek nieprawidłowego używania, nadużywania lub bezczynności mięśni. Stan ten doprowadza do nadmiernego napięcia pewnych grup mięśniowych, a osłabienia innych. Ta dysharmonia zachodzi pomiędzy mięśniami tonicznymi a fazowymi.

Zespół skrzyżowania górnego jest częstą dysfunkcją związaną z szyjno-piersiowym odcinkiem kręgosłupa. Schorzenie obejmuje również barki, łopatki i kończynę górną. Pacjent dotknięty tą dolegliwością ma ustawioną głowę w protrakcji, wysunięte i uniesione barki oraz odstające łopatki. Sytuacja ta występuje jednostronnie albo po obu stronach ciała. U osób z tą dysfunkcją można zaobserwować również wydechowy typ klatki piersiowej, który utrudnia swobodne oddychanie. Mięśnie toniczne wykazujące wzmożone napięcie oraz wpływające na ustawienie szyjno-piersiowego odcinka kręgosłupa i łopatki to: mięśnie piersiowe (większy i mniejszy), czworoboczny grzbietu część zstępująca, dźwigacz łopatki, MOS. Dodatkowo można zaobserwować nadaktywność mięśni podpotylicznych. Do struktur osłabionych należy zaliczyć: dolną cześć mięśnia czworobocznego grzbietu, mięsień zębaty przedni oraz głębokie zginacze odcinka szyjnego. Nieprawidłowe napięcie tych grup mięśniowych powoduje powiększoną lordozę szyjną i zwiększoną  kompresje na przejście szyjno-czaszkowe oraz szyjno-piersiowe, wpływając negatywnie na mechanikę tego odcinka kręgosłupa.

Zespół skrzyżowania górnego  jest oznaką zmęczenia układu mięśniowo-powięziowego. Powstaje w wyniku przyjmowania nieprawidłowej postawy w ciągu dnia oraz świadczy o złych nawykach posturalnych. Do jego pojawienia przyczynia się długotrwała praca w pozycji siedzącej, np. przy biurku, czy komputerze. Jednostka ta początkowo przebiega bezbólowo, a pierwszym objawem jest nieprawidłowe ułożenie głowy, obręczy barkowej i szyjnego odcinka kręgosłupa. W tym czasie pacjenci odczuwają dyskomfort szyi lub barków. Zaniedbanie tego stanu może doprowadzić do pewnych konsekwencji, którymi są dolegliwości bólowe szyi, obręczy bakowej, stawu ramiennego, łokciowego, a nawet nadgarstkowego. Mogą pojawić się ciągnące, palące bóle uniemożliwiające normalne funkcjonowanie. Dodatkowo może dojść do ograniczenia ruchomości kończyny górnej w stawie ramiennym poprzez zaburzenie prawidłowego ślizgu łopatki po żebrach.  Często pojawiają się także punkty wzmożonej bolesności, które potęgują te doznania. Charakterystycznym objawem jest uczucie sztywności szyi oraz barków. W niektórych przypadkach występują bóle głowy, okolicy skroni oraz oka. Pojawiają się również bóle skóry w obrębie barku, drętwienia, a w zaawansowanej fazie dochodzi do obniżenia siły mięśniowej kończyny górnej.  Początkowo zaburzenie to funkcjonuje jako zespół posturalny, następnie, nieleczone może przekształcić się w zespół funkcjonalny (ograniczenie funkcji), a na końcu może dojść do powstania zespołu strukturalnego, czyli zmian zwyrodnieniowych czy dyskopatii.

Do rozpoznania zespołu skrzyżowania górnego niezbędne jest przeprowadzenie odpowiedniej diagnostyki różnicowej. Wiele wymienionych wyżej objawów może występować w innych jednostkach chorobowych, np. TOS, zespół kanału nadgarstka czy choroba zwyrodnieniowa  odcinka szyjnego. Zespół posturalny może dawać objawy rzekomo-korzeniowe i często jest mylony z dyskopatią. Zaczynając pracę z pacjentem należy ocenić jego postawę ciała podczas stania i siedzenia. Następnie powinno się dokonać wizualnej oceny mięśni: MOS, czworobocznego grzbietu części zstępującej, dźwigacza łopatki. Wzmożone napięcie oraz skrócona długość tych mięśni tonicznych jest łatwa do zaobserwowania. Później koniecznie należy wykonanać odpowiednie testy kliniczne, które pomogą zróżnicować istniejący problem. U pacjenta z zespołem skrzyżowania górnego sprawdza się długość mięśnia piersiowego większego przy różnych wartościach odwiedzenia w stawie ramiennym. Kolejno trzeba ocenić ruchomość odcinka szyjnego badając mięśnie: MOS, czworoboczny grzbietu, dźwigacz łopatki. Na końcu kontroluje się ruchomość kończyny górnej, zwracając uwagę na ruch łopatki. Dodatkowo wszystkie struktury, które mogą być nadmiernie napięte w zespole skrzyżowania górnego, należy zbadać palpacyjnie. Bardzo ważnym wyznacznikiem tego zespołu jest brak zaburzeń kręgosłupa szyjnego, mimo istniejących objawów rzekomo-korzeniowych. Badania obrazowe nie wnoszą nic do rozpoznania tego schorzenia, ponieważ źródło dolegliwości jest inne niż pochodzenia kręgosłupowego. Cecha charakterystyczna zespołu skrzyżowania górnego to brak reakcji na leczenie przeciwbólowe.

Terapia opiera się głównie na pracy z tkankami miękkimi. Można stosować różnorodne techniki wchodzące w skład terapii mięśniowo-powięziowej. Najczęściej wykorzystuje się: masaż tkanek głębokich, rozluźnianie mięśniowo-powięziowe, poizometryczną relaksację oraz terapię mięśniowo-powięziowych punktów spustowych. Wszystkie te metody wzajemnie się uzupełniają. Należy również zaznaczyć, że można płynnie przechodzić z jednej techniki do drugiej.  Zajmując się pacjentem, u którego zaobserwowano zespół skrzyżowania górnego, należy opracować mięśnie: MOS, czworoboczny grzbietu cześć zstępującą, dźwigacz łopatki, piersiowe, podpotyliczne, żwacz, skroniowy. Istotna jest praca z tymi strukturami, uwzględniając ich przebieg w taśmach anatomicznych. Po zniesieniu dolegliwości bólowych oraz przywróceniu prawidłowej długości mięśni, konieczne jest wyuczenie pacjenta „na nowo” prawidłowej postawy ciała. Ostatni element rehabilitacji to wzmocnienie struktur osłabionych. Jednak najważniejsze zadanie terapeuty to zapoznanie pacjenta z  ergonomią życia codziennego. Należy pamiętać, iż pacjent w gabinecie (nawet jeśli przychodzi codziennie) spędza około godzinny, co stanowi  5% całej doby. Bez stosowania się do zaleceń terapeuty, poprawa stanu chorego może być krótkotrwała albo znikoma, dlatego w dużej mierze uwolnienie pacjenta od zespołu posturalnego zależy od niego samego.

Autor:

Tomasz Kaczmarek

Chcesz nauczyć się terapii w takich i podobnych schorzeniach?

Zapraszamy na kurs masażu tkanek głębokich i terapię dysfunkcji powięziowych